Zuzanna Bujok od Tkocza to wiślańska poetka, pisarka i śpiewaczka, nestorka starego, szanowanego góralskiego rodu. Urodziła się w 1940 roku w domu rodzinnym, w którym od lat funkcjonował warsztat tkacki, młyn i tartak.

Jako że wyrosła w tradycyjnej kulturze wiślańskich górali, od dziecka stykała się przede wszystkim z gwarą, pieśniami i gawędami, które towarzyszyły ludziom nie tylko od święta, ale i na co dzień. Ów świat, przekazywany z pokolenia na pokolenie, stał się jej największą pasją, której poświęciła życie, chcąc ocalić go od zapomnienia.

Zuzanna Bujok od urodzenia posługuje się dawną, archaiczną wiślańską gwarą – w niej mówi i pisze. Z upodobaniem tworzy wiersze, opowiadania oraz gawędy. Nieustannie poszukuje i gromadzi repertuar przodków, wynajdując i odtwarzając archaiczne, rzadkie pieśni wiślańskie.

Jest pomysłodawczynią, założycielką i instruktorką męskiej grupy śpiewaczej Tkocze, dziecięcego zespołu Mali Tkocze oraz żeńskiej grupy śpiewaczej Stejizbianki. Z tym ostatnim zespołem zżyta jest najbardziej. Stejizbianki wspólnie wykonują tradycyjne, archaiczne pieśniczki, które śpiewają białym głosem. W swoim repertuarze – dzięki Zuzannie Bujok – jako jedyne na terenie Śląska Cieszyńskiego mają utwory ze Starego Kancynołu, tradycyjnego ewangelickiego zbioru pieśni religijnych, które towarzyszyły ich rodzicom i dziadkom podczas codziennych prac domowych. Wykonują też najstarsze wiślańskie pieśni – obyczajowe, obrzędowe i pasterskie – przekazywane w jej rodzinie z pokolenia na pokolenie, a za sprawą Zuzanny Bujok upowszechnione poza Wisłą.

Tę archaiczną kulturę przodków oraz troskę o zachowanie jej ciągłości powierza swoim dzieciom i wnukom, którzy kontynuują wielopokoleniowe tradycje górali wiślańskich. Istotne miejsce w jej działalności zajmuje edukacja folklorystyczna i praca z dziećmi, którym przekazuje wiedzę, gwarę i repertuar. Zrekonstruowała i odtworzyła między innymi starodawne wiślańskie zwyczaje chodzenia Pastuszków oraz Moiczkuli – obrzędy związane z porami roku; własnoręcznie uszyła stroje i przygotowała rekwizyty obrzędowe. Jej uczniowie zdobywają liczne nagrody i wyróżnienia na największych w Polsce festiwalach i przeglądach folklorystycznych.

Zuzanna Bujok realizuje swoją folklorystyczną pasję na wielu płaszczyznach, nie tylko związanych ze śpiewem czy gawędziarstwem. Od najmłodszych lat szyje stroje regionalne – haftuje wiślańskie czepce oraz wyszywa żywotki, wzorując się na oryginalnych szablonach hafciarskich przekazanych przez babkę i na wiedzy wyniesionej z domu. Ma również kolekcję starych żywotków, które odnawia. Na zlecenie Muzeum Beskidzkiego w Wiśle dokonała rekonstrukcji dawnych żywotków wiślańskich znajdujących się w zbiorach tej instytucji. Prowadzi ponadto warsztaty haftowania cieszyńskich żywotków oraz pokazy zakładania wiślańskich czepców.

Brała udział w wielu konkursach folklorystycznych, gdzie zdobywała laury solowo oraz w kategorii „mistrz i uczeń”. Dużą popularność zyskały jej gawędy o dawnych wierzeniach – o bandurkach, nocnicach, sotónach i utopcach – oraz te opisujące Wisłę z dawnych wieków. Przez wiele lat przygotowywała dzieci do gwarowych konkursów recytatorskich, w których często zdobywały wysokie lokaty.

Twórczość Zuzanny Bujok nie pozostaje jedynie w jej prywatnych zbiorach. Na platformie Spotify można znaleźć piętnaście gwarowych podcastów z jej gawędami. Wielokrotnie była gościem audycji Radiowego Centrum Kultury Ludowej w Programie Drugim Polskiego Radia, opowiadając o tradycyjnej kulturze Wisły, dawnych zwyczajach i obrzędach przodków. W 2008 roku ukazała się płyta Pieśniczki z kancenoła (wyd. IS PAN), na której znalazły się zarówno nagrania solowe Zuzanny Bujok, jak i wspólne ze Stejizbiankami; wydawnictwo to jest pierwszą próbą pokazania repertuaru społeczności ewangelickich w Polsce. W 2014 roku wraz ze Stejizbiankami wzięła udział w koncercie „Rzeczpospolita Kolberga” podczas jesiennej edycji Festiwalu Wszystkie Mazurki Świata w Warszawie (w ramach Roku Kolberga), prezentując pieśni ewangelicko-augsburskie z diecezji cieszyńskiej, z kancenołu Heczki z 1865 roku. Jej wiersze i gawędy opublikowano w książce Od źródeł Wisły... Wiersze i gawędy Wiślan (Wisła 2000).

Zuzanna Bujok współpracowała między innymi z Muzeum Beskidzkim w Wiśle, Regionalnym Ośrodkiem Kultury w Bielsku-Białej, Wiślańskim Centrum Kultury oraz Radiowym Centrum Kultury Ludowej Polskiego Radia. Występując solowo, z uczniami, a także z grupą śpiewaczą Stejizbianki, była wielokrotnie nagradzana na Ogólnopolskim Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolnym oraz na Festiwalu Folkloru Górali Polskich w Żywcu. Została wyróżniona wieloma nagrodami i odznaczeniami – samorządowymi i państwowymi – między innymi odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” (2002), Laurem Srebrnej Cieszynianki (2006), Odznaką Honorową za Zasługi dla Województwa Śląskiego (2008), Złotym Krzyżem Zasługi (2009) oraz Medalem im. Bogumiła Hoffa „Zasłużony dla Miasta Wisła” (2023).

Dariusz Kocemba