Magdalena Kroh

Rok przyznania nagrody:
2026

Kategoria:
Kategoria IV. Działalność naukowa, dokumentacyjna, animacja i upowszechnianie kultury ludowej

Region:
Lachy Sądeckie

Maria Magdalena Kroh urodziła się 31 marca 1944 roku w Warszawie. Kulturą ludową zafascynowała się, studiując etnografię na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego. Wtedy, podczas etnograficznych wędrówek po Bieszczadach, Kurpiach i Podlasiu, poczuła smak badań terenowych. W późniejszej pracy zawodowej to właśnie kontakt z terenem był dla niej najważniejszy. Drugą pasję, muzealnictwo, odkryła, gdy zaraz po studiach, w 1967 roku, zaczęła pracę w Muzeum im. Władysława Orkana w Rabce-Zdroju. Otoczona wspaniałymi zbiorami, mając możliwość bycia blisko wsi, uczyła się kontaktu z eksponatem i etnografii Karpat. Zainteresowała się między innymi kulturą duchową i obrzędowością chłopską. Wyniki swoich badań opisała w artykule Przemiany obrzędowości dorocznej we wsi Chyżówki, opublikowanym w „Polskiej Sztuce Ludowej”. W kolejnych latach była związana zawodowo z Muzeum Tatrzańskim im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem (1969–1970) oraz z Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie (1971–1972).

Od 1972 do 2005 roku pracowała w Sądeckim Parku Etnograficznym – oddziale Muzeum Ziemi Sądeckiej (dawniej Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu). Jest współautorką – obok Marii Brylak-Załuskiej – koncepcji skansenu typu „muzeum-wieś” oraz jedną z jej głównych realizatorek. Jak wspomina, skansen w jej wyobraźni był czymś wspaniałym; przyszła go realizować z obawami, ale szybko przekonała się, że to jej miejsce. Podkreśla, że miała szczęście, bo początek jej pracy przypadł na czas, kiedy kultura ludowa jeszcze żyła. Zdążyła poznać wieś drewnianą, z kurnymi chałupami i bogactwem wyposażenia, i cieszyła się z kontaktu z ludźmi ze wsi. Podczas badań terenowych związanych z typowaniem i pozyskiwaniem obiektów do skansenu oraz przygotowaniem scenariuszy wnętrz zawierała przyjaźnie z osobami, które pomogły jej poznać klimat dawnej wsi. Obycie w terenie, wrażliwość na eksponat i wiedza etnograficzna pozwoliły jej doskonale oddać nastrój obiektów odtwarzanych w skansenie; w środowisku muzealników skansenowskich jej realizacje uważane są za wzorcowe. Przez lata pełniła funkcję kierownika Działu Etnografii Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu. Należy do Stowarzyszenia Muzeów na Wolnym Powietrzu w Polsce. Przez lata prowadziła też wykłady o muzealnictwie skansenowskim dla słuchaczy Podyplomowego Studium Muzeologicznego przy Uniwersytecie Jagiellońskim.

Magdalena Kroh to autorka licznych i różnorodnych tematycznie wystaw pawilonowych. Opublikowała wiele prac popularnonaukowych dotyczących kultury regionu oraz przewodników i artykułów. Jest współredaktorką monograficznej pracy Kultura ludowa Górali Sądeckich od Kamienicy, Łącka i Jazowska, wydanej przez Centralny Ośrodek Turystyki Górskiej w 27. tomie Biblioteki Górskiej (Kraków 2016), a także autorką dwóch zamieszczonych w niej tekstów. Jako autorka i konsultantka naukowa współpracowała również przy 34. tomie serii Kultura ludowa Górali Nadpopradzkich (Kraków 2021).

Od kilkudziesięciu lat Magdalena Kroh współpracuje z Małopolskim Centrum Kultury SOKÓŁ w Nowym Sączu. Wspiera merytorycznie i konsultuje inicjowane przez tę instytucję projekty badawcze i popularyzatorskie z dziedziny etnografii. Należy do zespołu redakcyjnego etnograficznej monografii Lachów Sądeckich, przygotowywanej obecnie przez MCK SOKÓŁ i Muzeum Ziemi Sądeckiej. Jest redaktorką techniczną wielotomowej publikacji poświęconej ubiorom ludowym Małopolski Krakowiacy, Lachy, Górale. Stroje wsi małopolskiej (Nowy Sącz 2020). Podczas pięciu edycji Studium Folklorystycznego dla instruktorów zespołów regionalnych prowadziła wykłady o obrzędowości dorocznej i rodzinnej oraz uczyła podstaw metodyki badań terenowych i dokumentacji etnograficznej.

W środowisku działaczy regionalnych i przedstawicieli amatorskiego ruchu folklorystycznego Magdalena Kroh jest wysoko ceniona jako konsultantka i jurorka. Ma opinię osoby, na której bezinteresowną radę i pomoc merytoryczną zawsze można liczyć. Chętnie wspiera działania lokalnych instytucji. Od lat współpracuje między innymi z Gminnym Ośrodkiem Kultury w Podegrodziu, angażując się w projekty badawcze. Ich efektem jest seria popularnonaukowa poświęcona obrzędowości Lachów Podegrodzkich (Co to za gwiozdecka nad Osowiom świyci. Zwyczaje kolędnicze w Podegrodziu, Podegrodzie 2008; Kumosia kumosi gorzołecke nosi. Zwyczaje narodzinowe i pogrzebowe w Podegrodziu, Podegrodzie 2009; Wesele Podegrodzkie, Podegrodzie 2012). Jest także uznaną jurorką przeglądów kolędniczych w Małopolsce – szczebla gminnego, powiatowego i regionalnego. Wielokrotnie oceniała i konsultowała konkursy plastyki obrzędowej i współczesnej twórczości wiejskiej oraz przeglądy kół gospodyń. Zasiadała w komisji Festiwalu Folkloru Górali Polskich w Żywcu – jednego z najważniejszych konkursów folklorystycznych w kraju.

Maria Magdalena Kroh pozostaje aktywna jako badaczka kultury ludowej Sądecczyzny, autorka i redaktorka etnograficznych publikacji naukowych i popularyzatorskich oraz konsultantka wystaw muzealnych. Jest autorytetem dla kolejnych pokoleń muzealników, etnologów i działaczy regionalnych. Za osiągnięcia i działalność w dziedzinie etnografii w 2015 roku Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego odznaczył ją Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”; w 2018 roku, za wybitne zasługi w dziedzinie ochrony i popularyzacji dziedzictwa kulturowego Małopolski, otrzymała nagrodę im. Romana Reinfussa; w 2025 roku Marszałek Województwa Małopolskiego przyznał jej Złotą Odznakę Honorową Krzyż Małopolski.

Joanna Hołda