otwórz menu

Magdalena Gruszka


fot.Archiwum Nagrody im. Oskara Kolberga

Rok przyznania nagrody: 2004


Kategoria nagrody: Kategoria I. Twórczość plastyczna, zdobnictwo, rękodzieło i rzemiosło ludowe, folklor muzyczno-taneczny


Dziedzina nagrody: Plastyka dekoracyjna i obrzędowa


Region: Śląskie, powiat żywiecki, Beskid Żywiecki, Sopotnia Mała


Magdalena Gruszka urodziła się w 1919 r. w Sopotni Małej niedaleko Żywca. Jest góralką, całe życie spędziła w beskidzkiej rodzinnej wsi. Jak każda kobieta wiejska zajmowała się głównie rodziną i gospodarstwem, troszczyła się o swój dom, jego wygląd, szczególny nacisk kładąc na odmienność świątecznego wystroju wnętrza. Dawniej z okazji świąt Bożego Narodzenia kobiety dekorowały znajdujące się w izbie obrazy gałązkami jedliny przybranymi bibułkowymi kwiatami, zaś świątki otaczały kwiatowym kabłąkiem lub bukietami. Tak było też w rodzinnym domu twórczyni, w którym tradycje zdobnicze od zmarłej przedwcześnie matki przejęła przede wszystkim starsza siostra. Umiejętność wyrobu bibułkowych kwiatów rozwinęła Magdalena na praktycznych zajęciach w szkole, na których uczono dziewczęta różnych robótek, w tym również wykonywania papierowych ozdób. Najczęściej robiła  ozdoby choinkowe, wieńce cmentarne z bibułkowych woskowanych kwiatów, duże wieńce imieninowe, które zgodnie z miejscowym zwyczajem panna ofiarowywała swojemu kawalerowi oraz bukiety ślubne i dekoracje dla koni w orszaku weselnym.

Jako mężatka zajmowała się głównie wychowaniem siedmiorga dzieci oraz prowadzeniem gospodarstwa, niemniej jednak wraz z mężem angażowała się w różne przedsięwzięcia kulturalne i folklorystyczne. W ten sposób nawiązała kontakt między innymi z żywieckim muzeum i twórcami ludowymi. Od 1970 roku uczestniczyła w konkursach zdobnictwa bibułkowego organizowanych przez muzeum w Żywcu. Brała udział we wszystkich jego XVIII edycjach, zdobywając z reguły najwyższe nagrody. Od 1985 roku występowała w międzywojewódzkim i ogólnopolskim konkursie na tradycyjne wyroby bibułkowe pod nazwą „Kwiaty Polskie” organizowanym w Myślenicach. Również tutaj była laureatką najwyższych nagród. Uczestniczyła także w ogólnopolskim konkursie sztuki ludowej „Ojczyzna” zorganizowanym przez STL w Lublinie w 1984 roku. Zdobyła I nagrodę w wojewódzkim konkursie na podłaźnice, pająki i światy w Bielsku-Białej w 1994 roku oraz nagrodę w międzynarodowym konkursie zabawek i form zdobniczych pod nazwą ”Fantastyczna fauna i flora” w Bielsku-Białej w 2002 roku.

Od 1974 roku była członkiem Spółdzielczego Zrzeszenia Wytwórców Przemysłu Ludowego i Artystycznego „Milenium” w Krakowie, dostarczając do sprzedaży w kraju i za granicą małe formy kompozycyjne o charakterze pamiątkarskim (wianki, bukiety). Od 1975 roku należy do Stowarzyszenia Twórców Ludowych w Lublinie.

Jej prace eksponowane były na wielu wystawach pokonkursowych, a także na wystawach sztuki ludowej w kraju i za granicą. Swoją twórczość prezentowała również na różnorodnych kiermaszach sztuki ludowej, miedzy innymi w Krakowie, w Zakopanem podczas Festiwalu Folkloru Ziem Górskich, w Żywcu, Szczyrku i Wiśle w trakcie Tygodnia Kultury Beskidzkiej i Festiwalu Folkloru Górali Polskich. Za popularyzację najcenniejszych wartości kultury ludowej otrzymała liczne dyplomy i podziękowania.

Na przestrzeni kilkudziesięciu lat wypracowała własny styl zarówno w zakresie formy kwiatów, jak też ich kompozycji. Kwiaty to najczęściej typowe dla niej stylizowane róże, chabry, kaczeńce, astry, stokrotki, kwiaty jabłoni, szyszki. Komponuje je w bukiety płaskie lub drzewkowate oraz w wieńce splecione z dużych, koncentrycznie ułożonych kwiatów, tworzących pełną, zabudowaną formę. Stosuje własna kolorystykę. Zestawiając nieraz ostre barwy, uzyskuje niepowtarzalne efekty estetyczne, odzwierciedlające zarówno tradycyjną estetykę ludową, jak i upodobania artystki. Najczęściej stosuje różne odcienie różu i czerwieni, kolory biały, niebieski, żółty, zielony, czasami fioletowy.

Magdalena Gruszka przekazała tajniki sztuki zdobniczej swoim córkom Zofii i Marii, które od wielu lat również uczestniczą w konkursach, a także wnuczce Sabinie. Chociaż wyroby każdej z wymienionych bibułkarek posiadają własne cechy stylistyczne, łączy je podobna forma kwiatów i kompozycji typowych dla prac seniorki. Można więc mówić o ukształtowaniu się stylu charakterystycznego dla trójpokoleniowej rodziny Gruszków z Sopotni Małej, zapoczątkowanego czy wręcz stworzonego przez nestorkę rodu na bazie tradycyjnego sopotniańskiego zdobnictwa bibułkowego.

Swoje umiejętności przekazała córkom: Marii (rocznik 1950) i Zofii (rocznik 1957), które od ponad dwudziestu lat – również z powodzeniem - biorą udział w konkursach oraz wnuczce Sabinie (rocznik 1978).

Magdalena Gruszka  zmarła w 2011 roku.

 

Barbara Rosiek

 

box

fot. Archiwum Nagrody im. Oskara Kolberga

box

fot. Archiwum Nagrody im. Oskara Kolberga

box

fot. Archiwum Nagrody im. Oskara Kolberga

box

fot. Archiwum Nagrody im. Oskara Kolberga

box
Laureaci Nagrody 2004

Projekt i wykonanie www.pawelec.info